تميز دارد و تا قيروان يك منزل فاصله دارد . اطراف شهر ، كشتزارهاى انبوه و محصولات فراوان وجود دارد و انواع مالياتها از زارعين گرفته مىشود . ميان مهديهء وسوسه رباطى است كه گروهى از مردم در طول روز در آن به سر مىبرند و اين رباط به منستير معروف است و مردم افريقا در موقع معينى از سال به آنجا مىآيند و چند روزى را در آنجا به سر مىبرند و مدتى گرد هم هستند و سپس به شهرهاى خود بازمىگردند . در حد فاصل منستير تا مهديه ، كاخى ( يا رباطى ) است معروف به شقانص كه از رباط قبلى اهميت كمترى دارد . اين رباط همانند دژى استوار است و گروهى در آن به سر مىبرند و به كار ماهيگيرى مشغولند . اين كاخ يا رباط مشتمل بر دو بناى بلند در ساحل درياست كه براى عبادت ساخته شده است و اوقاف فراوانى در سراسر افريقيه دارد و از همه جاى آن سرزمين به آنجا صدقاتى مىرسد . « 1 » مقدسى سوسه را از شهرهاى افريقيه نام برده ، مىنويسد : بارويى از آجر و گل دارد و آب ايشان از چاه و آب‌انبار است . « 2 » بكرى مىنويسد : سوسه را از سه جهت ، شمال و جنوب و شرق ، آب دريا فراگرفته است . شهر ، ديوارى صخره‌اى و بلند و استوار و محكم دارد . از دريا آب وارد خانه‌هاى شهر مىشود . در سمت شرقى شهر ، در جهتى كه ميان قبله و مغرب است ، منار بلندى است كه به منار الفتى معروف است . شهر ، هشت دروازه دارد ؛ يكى از آنها دروازهء بزرگى است كه در مشرق دار الصناعه است و به باب دار الصناعه معروف است و از آنجا كشتيها داخل و خارج مىشوند . شهر سوسه دو دروازهء شگفت ديگر دارد كه در مقابل ملعبى ( تفريحگاهى ) واقعند ، اين تفريحگاه ( دار الملعب ) ، ساختمانى بزرگ و باستانى است كه گنبدهاى بزرگ و وسيعى دارد و از سنگ متخلل ساخته شده است . اين بنا در ساحل دريا و مشرف بر آبى كه از آتشفشان صقلّيه وارد دريا مىشود - و به سوى سواحل افريقا مىآيد - قرار گرفته است . اطراف اين بنا همان‌طور كه گفته شد ، گنبدهاى فراوانى است . . . كه اطراف آن ساختمان باستانى را مىپوشاند . . . بنيان شهر بر صخره‌هاى سنگى است ، در سوسه بازارهاى بسيارى است كه با كالاهاى فراوان پر شده است . گوشت

--> ( 1 ) . صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 74 - 75 . ( 2 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 311 - 312 .